Psychoterapia w czasach zarazy

Psychoterapia w czasach zarazy

W dobie dotykającej całą ludzkość pandemii wirusa COVID-19 wszyscy doświadczamy poczucia zagrożenia. Lęk związany z możliwością zarażenia się koronawirusem może przybierać bardzo nasiloną postać, szczególnie u osób, które doświadczają lęku na co dzień w różnych jego postaciach. 

W obecnej sytuacji doświadczamy różnych trudnych emocji. Nie tylko lęk, ale poczucie niepewności, braku bezpieczeństwa nasila się. W związku z  wprowadzanymi przez władze państwowe zasadami bezpieczeństwa możemy doświadczyć poczucia izolacji, samotności, ale także napięcia związanego z intensyfikacją przebywania w gronie domowników. Uwydatnić może się brak codziennych aktywności, przyzwyczajeń, które poprzez swą stałość i powtarzalność dawały poczucie bezpieczeństwa. Dla niektórych brak możliwości bezpośredniego spotkania się ze znajomymi, przyjaciółmi, rodziną może okazać się niezwykle dotkliwy. Obawy o ciągłość pracy, spadek dochodów, to kolejne z przeżyć, które sprzyjają nasileniu się stresu i w konsekwencji mogą doprowadzić do psychicznego przeciążenia lub załamania.

W związku z nasileniem wyżej opisanych doświadczeń i przeżyć, szczególnie w sytuacji braku możliwości uzyskania wsparcia ze strony najbliższego otoczenia, zasadnym jest szukanie specjalistycznej pomocy – wsparcia! 

Nie jest to jednak adekwatny czas do podejmowania psychoterapii. Dlaczego?

Po pierwsze, poprzedzająca rozpoczęcie procesu psychoterapii konsultacja i/lub diagnoza psychologiczna wymaga bezpośredniego kontaktu, podczas którego specjalista zbiera obszerny wywiad, ale także ma możliwość zaobserwowania ważnych dla rzetelnej diagnozy informacji płynących z reakcji mimicznych, gestykulacji, objawów tzw. wegetatywnych.

Po drugie, jednym z czynników powodzenia psychoterapii jest podjęcie świadomej i nieobarczonej nadmiarem trudnych przeżyć decyzji o podjęciu się pracy nad sobą i analizie własnej osobowości. Sytuacja jakiegokolwiek kryzysu, a obecna sytuacja jest niewątpliwie sytuacją kryzysową, nie sprzyja zatem podejmowaniu tak ważnych życiowo decyzji. 

Ponadto kryzys ma charakter przejściowy. Jego zakończeniu towarzyszy niewątpliwa ulga, która mylnie może być utożsamiana z całościową i trwałą poprawą stanu psychicznego. Watro zatem skonkretyzować jakie przeżycia, czy problemy są w obecnym czasie wymagające wsparcia lub rozwiązania z pomocą specjalisty, zaś pracę nad problemami długotrwałymi lub cyklicznie uprzykrzającymi życie odłożyć do czasu, gdy sytuacja kryzysu w postaci pandemii zostanie zażegnana. 

Czynnikiem niewątpliwie sprzyjającym zawiązaniu się dobrej relacji psychoterapeutycznej jest poczucie bezpieczeństwa i zaufania. Poczucie to tworzy się i umacnia z czasem, niemniej często decydujące w tym zakresie jest pierwsze spotkanie. Jeśli podczas pierwszego spotkania zarówno miejsce, jak i osoba, do której się zgłosiliśmy nie budzą w nas zaufania, trudno wyobrazić sobie, że będziemy chcieli kontynuować wizyty. Sytuacja rozpoczęcia psychoterapii online może stać się w tym kontekście pułapką, ponieważ skupia uwagę na wybranych aspektach kontaktu (głosie, twarzy) a niejednokrotnie zafałszowuje odbiór tychże. Niezależnie od tego, czy bezpośrednia konfrontacja ze specjalistą zostanie przez nas odebrana in plus czy in minus, brak spójności pomiędzy doświadczeniem psychoterapeuty online i „na żywo” może znacznie utrudnić kontynuację pracy. 

Jeszcze jednym aspektem rozpoczęcia długoterminowej pracy poprzez kontakt telefoniczny bądź online, który może źle wpłynąć na cały proces psychoterapii jest możliwość zrażenia się do psychoterapeuty lub psychoterapii jako procesu wynikający z zawodności niebezpośredniego kontaktu. Rozmowa telefoniczna lub online narażona jest na możliwe wystąpienie zakłóceń, zniekształceń, a często także nagłego zerwania kontaktu. W takich warunkach nie możemy być pewni, czy jesteśmy dobrze rozumiani, co jest niezwykle ważne podczas rozpoczynania procesu psychoterapii. Czynnik ten nie jest tak istotny, gdy mamy do czynienia z kontynuacją dłuższego procesu, w którym wielokrotnie zdołaliśmy się przekonać o tym, że psychoterapeuta uważnie i z atencją nas słucha a jego wypowiedzi są nastawione na pomoc w rozwiązaniu problemów, które wnieśliśmy jako pole do pracy psychoterapeutycznej.

Zakłócenia, trudności w przekazywaniu informacji podczas pierwszego kontaktu wynikające z przyczyn technicznych mogą być utożsamione z brakiem zrozumienia, brakiem uznania naszych przeżyć za ważne i godne uwagi, bagatelizowaniem ważnych dla nas doświadczeń. W kontakcie niebezpośrednim bardzo łatwo o taką pomyłkę, której skutkiem może być zniechęcenie do sięgnięcia do pomocy psychoterapeuty lub wyrobienie sobie negatywnej i nieadekwatnej opinii na temat tej formy leczenia. 

Kolejnym czynnikiem mogącym z góry skazać proces psychoterapeutyczny na niepowodzenie jest „nadmierna mobilizacja”. W sytuacji kryzysu przeżyciu problemu często jest tak palące, że jesteśmy w stanie uruchomić wszelkie środki i zasoby, by zmienić swoją sytuację. Nie liczymy się wówczas z czasem, pieniędzmi, ani swoimi „zwyczajnymi” możliwościami. Należy podkreślić, że psychoterapia jest procesem, który wymaga przynajmniej pół roku regularnej i dość intensywnej pracy. Rozpoczęcie spotkań z psychoterapeutą bez rozeznania, czy w najbliższej przyszłości będziemy w stanie ją kontynuować o stałej porze, w powtarzalnym i regularnym cyklu spotkań i czy będzie nas stać na pokrycie kosztów tego procesu jest bardzo ryzykowne. 

Odnosząc się do aktualnej sytuacji, wiele osób ma teraz więcej wolnego czasu niż zwykle lub ich dostępność jest zmienna, co uniemożliwia podjęcie trwałych zobowiązań. Nie jest to więc adekwatny moment do podejmowania decyzji o długoterminowej psychoterapii.

Tematem, który w terapii nie powinien i nie może być tabu są także opłaty. W sytuacji obecnych zmian musimy przygotować się na możliwość doświadczenia efektów kryzysu gospodarczego. Może to oznaczać dla nas konieczność ustalenia priorytetów finansowych. Warto zatem przemyśleć, czy podjęcie decyzji o rozpoczęciu psychoterapii teraz nie będzie narażone na konieczność niepotrzebnego jej przerwania, gdy nasza płynność finansowa zostanie w jakikolwiek sposób zakłócona. 

Ważnym czynnikiem związanym z finansami jest także większa dostępność w czasie pandemii bezpłatnego wsparcia. Trzeba pamiętać, iż oferowana przez psychoterapeutów pomoc psychologiczna, za którą w czasie zagrożenia epidemicznego nie przyjmują wynagrodzenia jest czasowa. Jeśli zatem chcemy uniknąć rozczarowania związanego z brakiem możliwości kontynuacji relacji bez opłat lub też uświadomieniem sobie, że zwyczajowe stawki psychoterapeuty, z którym nawiązaliśmy kontakt są dla nas zbyt wysokie, sięgnijmy po pomoc nastawioną na wsparcie w obecnej trudnej sytuacji.

Podsumowując, obecny czas zagrożenia epidemicznego nie jest właściwy do rozpoczęcia procesu psychoterapii, jest natomiast sytuacją, w której wsparcie psychologa lub psychoterapeuty może być potrzebne w związku z:

1. Trudnym do wytrzymania i nasilającym się lękiem przed zarażeniem, konsekwencjami zarażenia lub wpływu epidemii na nasze życie.
2. Poczuciem dojmującej samotności, izolacji, braku wsparcia ze strony otoczenia.
3. Problemami związanymi ze zmianą funkcjonowania, doświadczeniem strat związanych z brakiem możliwości realizacji zwyczajowych obowiązków i zainteresowań. 
4. Nasilającymi się trudnościami i konfliktami w relacjach z bliskimi z powodu ich intensyfikacji poprzez konieczność długotrwałego wspólnego przebywania w domu.
5. Zaobserwowaniem u siebie niepokojących i destruktywnych sposobów służących odreagowaniu niepokoju i napięcia w kontekście zagrożenia epidemicznego, tj. nadużywanie alkoholu bądź innych sytuacji psychoaktywnych; zaniedbywanie obowiązków, które nie są utrudnione wprowadzonymi zasadami bezpieczeństwa; nadmierne skupienie się na wybranych aktywnościach i znaczne zubożenie różnorodności w funkcjonowaniu, np. wielogodzinne przesiadywanie przed telewizorem, czy innymi mediami; dokonywanie nieprzemyślanych zakupów znacznie uszczuplających posiadane zasoby finansowe; podejmowanie ryzykownych zachowań, negowanie lub bagatelizowanie ogłaszanych zasad bezpieczeństwa, które potencjalnie mogą narazić nas lub nasze otoczenie na ryzyko zarażenia się koronawirusem; oraz innych zachowań i działań, które odbiegają w sposób znaczący od naszego zwyczajowego reagowania także w sytuacjach specjalnych i trudnych. 

Ze względu na obowiązujące wszystkich zasady wzmożonego bezpieczeństwa, których stosowanie odwołuje się do społecznej odpowiedzialności, udzielana przez specjalistów pomoc będzie w najbliższym czasie dostępna poprzez systemy teleinformatyczne. Nie jest to idealna forma kontaktu, niemniej priorytetem w obecnej sytuacji jest uzyskanie pomocy i rzeczowego wsparcia w przeżyciach, z którymi trudno samemu sobie poradzić. Dlatego zachęcamy do sięgania po dostępną pomoc!

Bezpłatne wsparcie psychologiczne oferuje szereg psychologów będących członkami Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. Ich lista oraz dane kontaktowe znaleźć można na stronie Towarzystwa.

Zespół Terapii dla Ciebie oferuje możliwość konsultacji telefonicznej bądź poprzez Skype po wcześniejszym kontakcie poprzez formularz zgłoszeniowy.

Zachęcamy także do podzielenia się z nami wszelkimi przeżyciami i trudnościami w formie pisemnej. Chętnie odpowiemy na wszelkie pytania i jeśli to możliwe, udzielimy pomocy!

Pamiętaj, że jakiekolwiek treści medyczne, które przeczytasz w sieci, powinieneś zweryfikować u specjalisty. Szukasz pomocy lub chcesz rozwiązać swój problem? Blogi i fora nie wystarczą. Zaufaj wiedzy lekarzy, psychologów i psychoterapeutów. Nie bój się sięgać po pomoc.